Annem Ben Büyüdükçe Küçülen Elbiselerimi Kız Kardeşime Uydururdu

 

Eski kazaklar sökülür defalarca kazak, yelek, çorap olarak bize geri dönerdi. Sonunda yerde paspas olarak serilirdi.
Ekmekler buzdolabında saklanır, ya sütlü bir tatlının altında veya tost olarak yanımızda olurdu.
Kavanozlar sadece yiyecekleri toparlamaz, içeceklere de ev sahipliği yapardı. Tokalarım içinde birikir, yoğurt mayalama kabı olurdu.
Yazlık sebze ve meyvelerden turşular, reçeller, salçalar yapılırdı. Tarhana yapmak bir ritüeldi.
Eski tencere ve çaydanlıklar bahçede çiçeklere saksı olurdu.
Babam her şeyi tamir edebilirdi. Ben eve tamirci geldiğini hiç hatırlamıyorum.
Annem her şeyimizi dikerdi. İç çamaşırı da dahil. En son sütyen dikmeye kalkınca bu kadar tamam demiştim.
Ben çocukken daha çok ağaç daha az beton vardı. Sokaklarda oynayacak ne çok yer vardı.
Halbuki şimdi çocuklarımız evlerde hapis. Rezidanslarda yaşayanların balkonu bile yok.
Evimizin havası zaman zaman dışarıdan daha kirli… Biliyor musunuz hava kirliliğinden dünyada her yıl 5 yaş altı 1 milyon700 bin çocuk ve 7 milyon insan erken ölüyor

Soluduğumuz havanın %70 ini üreten deniz ve okyanuslarımızı koruyamıyoruz. Ağaçları kesiyoruz ve bile bile plastikleri üretmeye devam ediyoruz.
Her dakika 1 milyon alışveriş poşeti atılıyor. Yılda 500 trilyon poşet doğaya salınıyor ki uçuca eklense dünyanın etrafını 4200 kere dolaşır.
Ben pazarda alışveriş çantası kullanıyorum ve bana verilen poşetleri de alıyorum. Eve geldiğimde hepsini içiçe koyarak geri dönüşüm malzemelerinin durduğu kutuya atıyorum, başkası çöp poşeti yapmadan.
Düşünebiliyor musunuz? bir alışveriş poşeti hayatımızdan birkaç dakikada geçip gidiyor. Bir daha da kullanılmıyor.
Böyle rüzgar gibi gelip geçen bir kullanımlık materyallere bir bakalım
(Ya da bana söyler misiniz)
Plastik poşet (bez çanta kullanın adam başı 170 poşet)
Islak mendil
Peçete
Kağıt havlu (bir bez havlu 7300 kağıt havluya bedel)
Buzdolabı poşeti
Paketli kesme şeker, tuz, kürdan
Plastik kürdan, kaşık, çatal, bıçak
Streç film, alüminyum folyo
Poşet çay
Plastik ve kağıt bardak (seramik fincan 500 kağıt bardak kullanmazsın)
Çocuk bezi, kadın bağı, tamponlar
Pet şişe (1 matara kullanın 170 pet kullanmazsınız)
Meyve ve etlerin altındaki strofor köpüğü
Tekli kahveler, kapsül kahveler
Plastik diş fırçası, diş ipi (bambu fırça 4 diş fırçasına, 7 plastik diş ipi)
Balon

Gördüğünüz gibi nüfusun artması, dikey yerleşimler, tüketim alışkanlıklarımızın değişmesi daha çok atık oluşturuyor. Daha çok tüketmek için daha çok üretiyoruz. Bunun için doğal kaynaklarımızı kullanıyoruz. Başka canlıların hayatını tehdit ediyoruz
İklimi değiştiriyoruz.
Su ve toprağı, denizi kirletiyoruz
Kağıt için ağaç kesiyoruz. Her türlü malzemeyi üretmek için litrelerce su kullanıyoruz. Bir hamburger 12000 lt su kullanarak üretilir mesela.
Petrolde zaten dışa bağımlıyız… Hem üretim hem de nakliye için buna muhtacız.

İyi bir yemek çok atık üretir. Kişi başı 1,5 kiloya yakın çöp çıkarıyoruz. Bunun yarım kilosu ambalajdan oluşuyor.
Ambalaj hem hijyen hem de taşıma kolaylığı için kullanılıyor. Ayrıca ürünün kimliğini belirlemek için de gerekli. Ambalaj içinde almayacağınız şeyler nelerdir? (Cevap bekle)
Pazara gidelim. Kiloyla sebze ve meyvelerimizi, hububatımızı alalım. Çerezleri tarttırarak alalım.
Dondurmayı külahta yiyelim

Peki ambalajlı malzemelere göz atalım

Yoğurt ve margarin kapları
Süt ve meyve suyu ambalajları
Pet ve cam şişeler
Alüminyum içecek kutuları
Bisküvi ve çikolata, şekerleme, dondurma ambalajları
Makarna, çay, şeker kutuları
Karton koliler ve etrafını saran naylonlar
Okunmuş gazete ve dergiler
Evraklar, broşür, kartvizit
Eski defter ve kitaplar
Şampuan ve deterjan şişeleri
Sigara paket ve kartonları
İlaç kutuları ve alüminyum içleri
Yumurta kolileri
Naylon poşetler
Tuvalet kağıdı ve kağıt havlu ruloları

Size düşen evinizde bir tane daha çöp kutusu edinmek ve bunu sadece ambalajlara ayırmak… Ve zaman zaman geri dönüşüm kutularına ve şişe kumbaralarına atmak.
Bunu çocuklarınızla eğlenceli hale getirebilirsiniz.
İşin en zoru eşi alıştırmaktır. Erkekler alışkanlıklarından kolay vazgeçmezler.

Kağıtları ayrı toplayın, 1 kamyon kağıt 50 ağaç demektir.
Lütfen ıslatmadan yağlamadan atın.
Pet şişe ve karton kutuları küçülterek atın. Plastiklere kötü davranın.
Cam şişeleri, kavanozları çam şişe kumbarasına atın.
Ama içine ayna, porselen, vitrin camı, araba camı, fayans atmayın.

Evvelden herkes kendi kapısının önünü süpürürdü. Şimdi nasılsa temizleyen var diye fırlatıp atıyoruz. Avrupa veya Amerika ya gittiğimizde elimizdeki izmariti nereye atacağımızı şaşırırız. Burada özellikle arabanın camından fırlatıp, plajda kuma gömeriz. Hele çekirdek çitleyenleri hiç sormayın. Bir keresinde kesekağıdı dağıtayım dedim, kovaladılar. Fırlattığımız atıkların içinde sakız da var. Bizim çöpümüz başka canlıların hayatını tehlikeye atıyor. Kuşlar gazoz kapakları. Sakız. Plastik boncuklara bayılıyorlar. Pipetleri ot sanıp yiyen hayvancıklar var. Denize attığımız plastik poşeti deniz anası zannederek yiyen kaplumbağalar cabası.
Sakızı atıp kurtulamıyorsunuz. 5 sene ürümüyor. Sigara izmariti de en az iki yıl. Kutlamalarımız için kullandığımız balonlar en tehlikelisi Cici bici renkleri ve yumuşacık dokusu pek çok deniz ve kara canlısının hayatını alıyor.
Başka bir dünyamız olmadığı için denize atılan onca plastik okyanuslarda büyük adacıklar halinde toplanıyor. Rüzgar ve dalgaların etkisiyle parçalanıp mikro granül haline gelerek plankton ve balıkların midelerine gidiyor. Besin zinciri sırasıyla her 4 balıktan birinin midesinde plastik var. Uzmanlar 2048 yılında denizlerde canlı kalmayacağını varsayıyorlar.

Plastik deyince Georgia üniversitesinden Janet Beckley in araştırmasına göre bugüne kadar 8.3 milyar metrik ton plastik üretmişler. Metrik ton nedir derseniz şöyle karşılaştıralım.
Bir fil 7,5 metrik ton 1 milyar fil 8,5 milyar metrik ton
Bir mavi balina 104,5 metrik ton 80 milyon mavi balina
Eyfel kulesi 10,100 metril ton 822.000 eyfel kulesi

1950 lerde 2 milyon metrik ton ile başlamış bu macera… 2017 de 8,3 milyar ve 2050 yılında 34 milyar metrik ton plastik öngörülüyor.
Ne yazık ki sadece %9 u geri dönüştürülüyor. Bu konuda dünyanın en iyisi Almanya.

Pet üzerinde duruyoruz çünkü tamamen geri dönüştürülebilir bir yapısı var. Geri dönüştürülmediği takdirde suyun, toprağın ve havanın kirlenmesine neden olur.
Aslında Türkiye de pet şişelerin geri dönüşümü özendirilmeli. Elimizdekiler çöp olurken yenilerini üretmek için dışardan 1.7 milyar dolar ödeyerek hammadde alıyoruz.
Halbuki pet şişe geri dönüşümü ile
Kıyafet, halı, yastık, yorgan,
Anorak, araç koltukları,
Ev koltukları, plastik sandalyeler,
Araçlarınızın plastik parçaları,
Sebze meyve kasaları, oyuncaklar,
Tenteler, yalıtım ve zemin kaplama yapabiliriz.

BİZ NERDE YANLIŞ YAPIYORUZ
Geri dönüştürülebilir atığın ekonomik değerini bilmiyoruz
Halk ve sanayici çevre bilincini oluşturamadı
Sanayici için çevre bilinci hep ikinci planda kaldı
Geri dönüşüme yönelik eğitim ve bilinçlendirme çalışmaları yetersiz kalıyor
Ekonomik değeri fazla olan atık diğer atıklardan ayrı toplanamıyor
Var olan mevzuat ihtiyacı ve talebi karşılamıyor ve uygulanamıyor
Geri kazanılmış 2• ürüne ait standartların az olması
Yaygın toplama noktalarının az olması
Ceza veya ödül olmaması
Atıkların kaynağında ayrı toplanamaması
Bazı ürün ve atıklar için geri dönüşüm tesislerinin olmaması veya az olması
Yerel yönetimlerin çevre ve temizlik işlerine aynı müdürlüğün bakması
İdari ve teknik kapasitesinin yetersiz olması
Geri dönüştürülmüş ürünlerdeki ÖTV veya KDV sorunu olması
Teşvik ve yönlendirme eksiği
Kayıt dışı ve lisanssız toplayıcıların olması
Geri dönüşümün etkinleştirilmesine yönelik unsurlar eksik
Ülke gerçekleri ve alt yapısına uygun hazırlanmamış yasal uygulamaların varlığı

Genel Amaç
Çevreye ve insana saygılı kaynakların etkin kullanıldığı, geri dönüşümü de hayatın ve ekonominin vazgeçilmez parçalarından biri haline geldiği, üretim ve tüketim kültürünün birbirine uyumunu sağlamak.
Aslında bununla ilgili politikalar üreterek hizmet veren firmalar var. Projeler üreten ve bunların uygulanmasıyla ilgili teknolojik geliştirme alanlarında çalışan bilim adamlarımız var.
Geçmişe göre çevre duyarlılığımız arttı.
Etrafta iyi uygulama örnekleri var
Mevcut durumda geri dönüşüm sektörü oluşmuş durumda
Kurumsal yapılandırmalar başladı
Ülkemizde geri dönüşümle ilgili lisanslı tesisler var
Birçok atık türü için deneyim ve alt yapı var
Geri kazanım ürünlerini işleyecek teknolojimiz var
Geri dönüşüm ile ucuz hammadde sağlamaya başladık. Maliyetler düşüyor.

Bu durumda bize düşecek bazı şeyler de var

E fatura ve e mail kullanın
Tek kullanımlık malzemeleri kullanmayın
İyi bir su filtresi taktırın. Pet bidon kullanmaktan vazgeçin
Pet şişeden su içmeyin matara taşıyın
Restoran da artan yemeklerinizi paket yaptırın. Gıda paraya mal olur. Gerektiği kadar alın.
Kumaş peçete ve havlu kullanmaya çalışın her kullandığınız kağıt peçete ile canı yanan ağaçları düşünün.
Kolonyalı mendil kullanmayın Ellerinizi yıkayın
Plastik poşetlerinizi birkaç kere kullanın.
Yemeklerin ağzına eski usul başlıklar geçirin streç filmi çok gerekmedikçe kullanmayın
İçinde granül içeren deterjan, sabun, diş macunu kullanmayın. Granüller direkt toprağa karışıyor
Atık pilleri ayrı toplayın
Atık yağları ayrı toplayın. Çok önemli
Yemek siparişi verirken plastik çatal, bıçak istemeyin
Kıyafetlerinize iyi bakın. Basit dikiş öğrenin
Sosyal medya detoksu yapın
Zayıflayınca giyeceğin kıyafeti, seyretmeyeceğin dvd yi, tekrar okumayacağın kitaplardan kurtul
Alışveriş listesiyle ihtiyacın kadar alışveriş yap
Sevdiklerinle cep telefonsuz vakit geçir

 

Zeliha SUNAL

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*